Zioło na odchudzanie i „wszelkie dolegliwości” – tak często reklamuje się czystek. Ile w tym prawdy? Sprawdź, czym jest czystek, jak smakuje i jak parzyć napar oraz kto powinien na niego uważać.
Co to jest czystek?
Czystkiem nazywane są krzewy z rodziny czystkowatych, naturalnie rosnące na skalistych zboczach na południu Europy oraz w zachodniej części Azji. Rośliny są zielone przez cały rok, a w okresie kwitnienia pojawiają się drobne, delikatne kwiaty w kolorach od białego do różowego, a nawet purpurowego. Dlatego też często czystek nazywa się skalną różą. Istnieje wiele odmian czystka, które w bardzo łatwy sposób się ze sobą łączą. W Polsce najczęściej dostępny jest czystek szary pochodzący z Albanii i Turcji.
Do picia używa się przede wszystkim czystka szarego – inne gatunki hoduje się głównie w celach dekoracyjnych. Czystek znany był już w starożytności i w medycynie ludowej basenu Morza Śródziemnego stosowano go przy wielu dolegliwościach. Z niektórych gatunków pozyskiwano też ladanum – aromatyczną żywicę, która dziś służy głównie do wyrobu perfum.
Liście czystka zawierają dużo polifenoli (m.in. flawonoidów i garbników) – to one odpowiadają za lekko cierpki, ściągający smak naparu. Składniki czystka są przedmiotem badań, jednak żadne oświadczenie zdrowotne dotyczące czystka nie zostało dotąd zatwierdzone w UE. Napar z czystka nie leczy infekcji ani innych chorób i nie zastąpi leczenia. Dotyczy to także boreliozy, z którą czystek bywa łączony w internecie – boreliozę leczy lekarz, antybiotykami.
Czystek a odchudzanie
Po latach zapomnienia czystek powrócił do łask jako „środek odchudzający”. Jak często bywa w przypadku takich rewelacji, i ta jest mocno przesadzona. Nie ma rzetelnych dowodów, że napar z czystka pomaga schudnąć, a w UE nie zatwierdzono takiego oświadczenia. Nie zmieniając diety, a dodając do niej wyłącznie picie naparu z czystka, nie uzyskamy efektu odchudzającego – o masie ciała decydują przede wszystkim dieta i ruch.
Niesłodzony napar z czystka prawie nie ma kalorii, więc zastąpienie nim słodzonych napojów na pewno będzie dobrym pomysłem.
Jak zaparzać czystek?
Dwie łyżeczki suszu zalewamy 200 ml wrzącej wody i odstawiamy na 5 minut do zaparzenia. Po oddzieleniu naparu od liści można go jeszcze doprawić do smaku miodem czy plastrem cytryny, zależnie od upodobań. Napar ma bursztynowy kolor i ziołowy, lekko cierpki smak z nutą goryczki. Nie zawiera kofeiny, więc można go pić także wieczorem.
Warto jednak zwrócić uwagę na jakość suszu. Niewskazane jest zaparzanie czystka sprzedawanego w torebkach ekspresowych – to zazwyczaj drobno pokruszone liście o słabszym aromacie. Najlepiej zaopatrzyć się w torebkę sypkiego, ciętego suszu.
Czy picie czystka ma skutki uboczne?
Podobnie jak w przypadku wielu innych ziół, picie naparu z czystka powinny skonsultować z lekarzem osoby na stałe przyjmujące leki. O ile po jednej filiżance czystka nie zobaczymy różnicy, to długotrwałe picie naparu może wpływać na działanie niektórych leków.
Czystek zawiera dużo garbników, które mogą utrudniać wchłanianie żelaza z pożywienia. Osoby z niedoborem żelaza lub anemią powinny pić go między posiłkami, a nie do nich, i zapytać lekarza. Garbniki mogą też podrażniać wrażliwy żołądek, zwłaszcza gdy napar pije się na czczo.
Z powodu braku badań nie zaleca się picia naparu z czystka kobietom w ciąży i karmiącym piersią ani podawania go małym dzieciom – w razie wątpliwości zapytaj lekarza.